Sieciechów - zobacz galerię zdjęć

Sieciechów - rys historyczny

SIECIECHÓW- targ, osada, miasto, parafia

Benedyktyński Klasztor Sieciechowski

Zamek Kazimierzowsko-Sieciechowski

Nauczanie i szkoły w SIECIECHOWIE do 1939 r

Walory przyrodnicze gminy Sieciechów

Obiekty zabytkowe w gminie Sieciechów

Miejsca pamieci narodowej w gminie Sieciechów

Informacje o miejscowości Sieciechów zawarte na tej stronie oparte są o treść książki: "Sieciechów. Szkice do dziejów miejscowości od czasów najdawniejszych do współczesnych".

Sieciechów - rys historyczny

SIECIECHÓW - wieś w powiecie kozienickim w województwie mazowieckim. Sieciechów leży po lewej stronie Wisły przy drodze krajowej nr 48. 15 km na wschód od Kozienic. W latach 1975-1998 Sieciechów administracyjnie należał do województwa radomskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Sieciechów. Obecnie Sieciechów to miejscowość typowo rolnicza o walorach turystycznych, znajduje się tu kilka gospodarstw agroturystycznych. Mieszkańcy Sieciechowa utrzymują się z rolnictwa lub pracują w okolicznych miastach.

SIECIECHÓW - nazwę swą bierze od znanego Pallatyna z czasów Księcia Hermana (1075r) - Sieciecha. Ród Sieciecha wywodził się z książęcego rodu Starzów Toporów (herb Topór z gwiazdą), który rządził państwem Wiślan do chwili połączenia się z Polanami. Rejon miejscowości Sieciechów był więc siedzibą książąt. Z nazewnictwem Sieciechów związane są cztery miejsca w dolinie niecki Wisiano - Sieciechowskiej: 1. Gród ziemno - drewniany siedziba rodu Sieciecha, 2. Sieciechów - niegdyś targ, osada podgrodowa a później miasto, 3. Benedyktyński Klasztor w miejscowości Sieciechów, 4. Zamek Kazimierzowsko - Sieciechowski murowany Gród Sieciechowski. Gród położony był na jednej z wysoczyzn niecki (dzisiejsza nazwa Wójtowa Góra, leżąca w odległości I km od Sieciechowa) na wysokości I 14,6 metrów n.p.m. Spełniał on rolę obronno - kontrolującą dwóch dużych szlaków wodnych Wisły i Wieprza.

Pierwsze wzmianki o miejscowości Sieciechów odnajdujemy u Galla anonima. Kronikarz stwierdza, że: pomiędzy Sandomierzem a Płockiem nie było znaczniejszego grodu jak w miejscowości Sieciechów. Gród w Sieciechowie bronił państwa polskiego przed napadem Litwinów, Jadźwingów i Tatarów. Wisła płynęła w okolicy Sieciechowa kilkoma korytami. Wszystkie były kontrolowane przez pomniejsze grody pomocnicze. Główne koryto Wisły płynęło obok grodu i opływało go od południa i północy. Gród w Sieciechowie istniał od niepamiętnych czasów, Sieciech go tylko rozbudował, był własnością jego rodu, jak i ziemia leżąca w niecce sieciechowskiej. Własnością rodu Sieciecha gród pozostawał do 1 132 r. t.j. do chwili wygubienia jego członków przez Bolesława Krzywoustego. Wówczas gród przeszedł na własność księcia i stał się siedzibą kasztelani. Jako kasztelania funkcjonował do połowy XIII wieku. Z chwilą gdy Wisła zmieniła swe główne koryto o 2 km na wschód, gród w miejscowości Sieciechów stracił na znaczeniu. Na miejscu grodu Sieciecha do niedawna można było znaleźć ceramikę średniowieczną a nawet i starszą oraz odłupki kamieni. Z miejscowością Sieciechów od niepamiętnych czasów związane są leżące wówczas wzdłuż Wisły: Święcica - dziś Wola Klasztorna, Mozolice i Psary

SIECIECHÓW- targ, osada, miasto, parafia.

Sieciechów położony jest na jednej z wysoczyzn (1 14,2 m.n.p.m.) nad jeziorem polodowcowym - J. Czaple, a zarazem jedną z pomniejszych odnóg Wisły, która była kontrolowana przez pomniejszą strażnicę. Ta wysoczyzną będąca rozległejszą od grodowej została wykorzystana jako miejsce targowe. Przy targu powstała osada, a od 1232 r. miasto na prawie magdeburskim. W mieście powstała parafia p.w. św. Wawrzyńca. Pierwsza wzmianka pisemna o parafii w Sieciechowie pochodzi z 1191 r. Parafia Sieciechów była rozległa, obejmowała swym zasięgiem okolice dzisiejszego Kazimierza, Zwolenia, Kozienic, Stężycy i Dęblina. W dokumentach historycznych znajduje się zapis, iż na prośbę opata Stanisława, Władysław Jagiełło w 1432 r. ustanowił w Sieciechowie, (a może potwierdził) targ w środę i jarmark na święto "Dziesięciu Tysięcy Rycerzy" oraz uroczystość świętego Wawrzyńca w Sieciechowie, które to dni są odpustami w tutejszej parafii Sieciechów. Na obrzeżach tak dużej parafii powstały nowe: w XIII w. - Oleksów, w XIV w. - Regów, Stężyca, Kozienice, w XV w. Policzna.

Pierwszym znanym proboszczem w miejscowości Sieciechów był w 1473 r. Mikołaj Pleban. Bractwo św. Anny istniało od 26 lipca 1602 r. Do 1 707 r. kościoły budowane były z drewna, na podmurówce kamiennej. W tymże roku kościół drewniany spalił się. Murowany, stojący do dzisiaj zaczął stawiać opat Józef Ligięza Kurdwanowski, a ukończył opat Wawrzyniec Bułchorowicz. Kościół w miejscowości Sieciechów konsekrował 22 października 1780 r. J. Lenczewski - biskup lubelski. W tym czasie sąsiednimi parafiami były: Oleksów, Grudek, BrzeĄnica - filia sieciechowska i Stężyca. Do kościoła parafialnego w miejscowości Sieciechów na prawie farnym należało miasto Sieciechów, wsie: Bąkowiec , Wola Klasztorna, Zalesie, Nagórnik, Kępice i Łoje. Jak podają źródła hist. - "Dusz w parafii sieciechowskiej było 1737. Obce narodowości oprócz żydów na dwóch karczmach: sieciechowskiej miejskiej i łojowskiej, razem 12 osób". Parafia Sieciechowska przejęła od parafii Stężyckiej w 182 1 r. wsie znajdujące się na lewym brzegu Wisły: Przewóz, Głusiec, Łęg, Zajezierze i Wólkę Wojcieszkowską. W 1827 r. nabożeństwa przeniesiono z miasta Sieciechów do klasztoru, a w 1835 r. z powrotem wrócono do kościoła farnego. Kościół poklasztorny pozostał bez opieki. Proboszczowie zawsze mieszkali przy kościele farnym. Po śmierci ks. Stanisława Posobkiewicza w 1901 r. - ostatniego księdza dużej parafii sieciechowskiej (został pochowany i ma pomnik na cmentarzu tzw. starym), ks. Jan Kosiński przeniósł probostwo do kościoła poklasztornego i przy nim zamieszkał, zaś kościół w miejscowości Sieciechów stał się filią. Dzięki usilnym staraniom mieszkańców Sieciechowa, którzy nie chcieli pogodzić się z utartą 900-letniej parafii nastąpił w 1907 r. rozdział na parafię Sieciechów Miasto i Sieciechów Opactwo. W tymże roku parafię św. Wawrzyńca w Sieciechowie objął ks. Jan Buciarski. Parafia została podzielona niesprawiedliwie: Sieciechów Miasto liczył wówczas 913 mieszk., zaś Sieciechów Opactwo - 3897.

W czasie pierwszej wojny światowej kościół w Sieciechowie niewiele ucierpiał, nie licząc tynku pokaleczonego szrapnelami. Podczas drugiej wojny światowej Niemcy wywieźli z kościoła średni dzwon, który pochodził z 1515 r. W tradycji ustnej miasteczko Sieciechów miało przywilej lokacyjny, który opat Wereszczyński spalił i nadał nowy. Nowy przywilej bardzo uszczuplił granice miasta Sieciechów i obarczył mieszczan ciężarami. Przywilej opata Wereszczyńskiego potwierdzili królowie: Zygmunt III - dnia 24 lutego 1590 r. i Władysław IV - dnia 20 sierpnia 1634 roku. W roku 1665 Jan Kazimierz nadał miastu Sieciechów przywilej na cztery jarmarki w roku. Za Długosza miasto Sieciechów posiadało łanów 18 - t.j. (300 ha).

Na prośbę rzemieślników z Sieciechowa opat Rogowski w 1555 r. kazał spisać ustawy i zwyczaje, jakie obowiązywały rzemieślników w innych miastach. Od 1505 roku istnieje w miejscowości Sieciechów przy kościele farnym szkoła początkowa.

Synod Łęczyński z 1523 r. postanowił, aby w każdym miasteczku udzielano nauki. Jak długo szkoła początkowa funkcjonowała w Sieciechowie - dziś już nie wiadomo. W późniejszym okresie funkcjonowała szkoła przy klasztorze. Przywileje miasta Sieciechów były nagminnie ograniczane przez opatów Benedyktyńskich, aby miasto nie konkurowało z folwarkiem benedyktyńskim, w którym był browar i rzemieślnicy. Sądy odbywały się w Sieciechowie co piątek. Sądził wójt lub jego zastępca - landwójt. Kancelaria znajdowała się w mieszkaniu wójta Sieciechowa. Tam też odbywały się wszystkie zebrania i wybory urzędników administracyjnych i sądowych wybieranych spośród mieszczan Sieciechowa. Za kradzież karano chłostą i wypędzeniem z miasta. Za zabójstwa - śmiercią przez powieszenie. Były dwie szubienice: jedna w rynku, druga poza miastem Sieciechów. Na pieczęciach miasta Sieciechów widniała drukowana litera "S" w koronie i trzy gwiazdy. Pieczęć burmistrza sieciechowa była owalna, zaś wójtostwa - kwadratowa. Sieciechów utrzymywał się z rolnictwa, rybołówstwa i rzemiosła. W XVII w. na skutek kilku pożarów miasta, napadów Kozaków oraz wylewów Wisły miasto Sieciechów zubożało.Po Powstaniu Styczniowym Sieciechów stracił prawa miejskie i stał się osadą. Od 1866 roku funkcjonowała znów w Sieciechowie szkoła początkowa. Z chwilą budowy twierdzy Dęblin i okolicznych fortów oraz łączących ich dróg, mieszkańcy Sieciechowa zatrudniani byli przy tych budowach. Tam nauczono sie brukarstwa, z którego sieciechowiacy słynęli w całej Polsce przez nastepnych 100 lat.

Benedyktyński Klasztor Sieciechowski

Benedyktyński Klasztor Sieciechowski znajdował się w grodzie Sieciechów do chwili, gdy Wisła zmieniła swe konto spod grodu i przeniosła się 2 km na wschód. Wtedy król Kazimierz Wielki zlecił budowę nowego zamku sieciechowskiego, a Benedyktyni przenieśli się na nowe miejsce w okolice zamku, na jedną z wysoczyzn (14,9 m.n.p.m). Przenosząc się na nowe miejsce rozebrali dotychczasową budowlę w grodzie i ponownie wznieśli ją na nowym miejscu. Działo się to w okresie pomiędzy 1342 - 1352 r. Benedyktyni zabiegali u króla Kazimierza Wielkiego o potwierdzenie dawnego przywileju Bolesława Wstydliwego, który nadawał im rozległe tereny ziemskie po Sieciechu oraz nadania książąt i szlachty. W różnych okresach w skład ich dóbr wchodziło od 2 miast, 40 wsi; do 1 miasta i 20 wsi z jeziorami, rzekami, lasami i kamieniołomami. Benedyktyni byli dobrymi organizatorami pracy na swym terenie. W XV wieku założyli nowe wsie: Łoje, Kępice, Łęg, Zajezierze, Nagórnik oraz folwarki w Słowikach, Zbyczynie i Janikowie a także hutę żelaza w Rudzie. Całym majątkiem zarządzał opat wybierany przez zgromadzenie spośród zakonników. Tak było do 1598 r., kiedy to król zaczął mianować opatów. Za rządów nominentów.królewskich klasztor w miejscowosci Sieciechów zaczął popadać w ruinę. Począwszy od 1739 r. zakonnicy ponownie mogli wybierać opatów spośród siebie. Powróciły więc dobre lata dla klasztoru. Zaczął się on rozwijać gospodarczo i rozbudowywać. Powstał wtedy nowy kościół i budynki klasztorne. Klasztor posiadał stadninę koni z rodowodem, fabrykę powozów, browar, gorzelnię, kilka młynów oraz hutę żelaza. Benedyktyni prowadzili też szkołę średnią, założyli oranżerię, 11 morgowy sad i piękny warzywnik. To tutaj znajdowała się pierwsza w Polsce szkółka drzew. Powstanie Kościuszkowskie i wojny napoleońskie zubożyły klasztor. Dekret arcybiskupa warszawskiego Malewskiego z dnia 18 kwietnia 1819 r. zniósł klasztor sieciechowski jak i wiele innych klasztorów w Królestwie Polskim. Dobra ziemskie oddano w dzierżawy, bibliotekę wywieziono dc Warszawy do biblioteki Załuskich. Całe wyposażenie kościoła i klasztoru rozdano okolicznym parafiom, a resztę wywieziono do Sandomierza. Kościół i budynki poklasztome niszczały. Kościół wyremontowany przez społeczeństwo służył wiernym jako drugi kościół w parafii sieciechowskiej. W 1901 r. ksiądz Kosiński przeniósł parafię do kościoła poklasztornego. W 1907 r. nastąpił podział parafii na Sieciechów - Miasto i Sieciechów -Opactwo. Budynki poklasztome niszczały nadal (oprócz Przeoratu i budynków szkolnych). Badania archeologiczne na tym miejscu nie potwierdziły budowli grodu Sieciecha w Sieciechowie.

Zamek Kazimierzowsko-Sieciechowski:

Po zmianie koryta Wisły w latach 1342-1352 gród Sieciecha nie spełniał już roli grodu kontrolującego Wisłę. Kazimierz Wielki zlecił budowę zamku murowanego z kamienia i cegły. Umiejscowił go na wysoczyĽnie 114,6 m. n.p.m. tuż przy głównym korycie Wisły, gdzie rzeka tworzy piękne zakola w kształcie litery "S". Dzisiaj, w odległości 3 km od Sieciechowa znajdują się tam ruiny Fortu Bema. Jak długo zamek pełnił swą rolę broniąc ziem Sieciecha i sąsiednich od wschodu - brak danych w Ľródłach pisanych. Unia Polski z Litwą odsunęła zagrożenie ze strony sąsiadów, wschodnich, dlatego gród stracił swe znaczenie strategiczne. Ostatnia pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1575 r. Wtedy to w Stężycy, a dokładnie na błoniach folwarku zbyczyńskiego zbudowano dużą szopę otoczoną rowem, w której obradował Sejm Rzeczypospolitej, jedna z partii, zwana "francuską" udała sie na naradę do ruin zamku sieciechowskiego. Odtąd znana była ona jako Partia Sieciechowska. W końcu XVIII wieku ksiądz Siarczyński, proboszcz kozienicki i historyk wspomina, że widział już tylko resztki ruin zamku sieciechowskiego. Do czasów współczesnych zachowało się na tym terenie sporo odłubków kamienno-ceglanych i ceramika. Ktoś może zapytać - dlaczego tak mało pozostało z grodu Sieciecha i zamku w miejscowości Sieciechów. W naszej przepięknej niecce powiślańskiej zawsze brakowało materiałów budowlanych typu: kamień, cegła. Dlatego nasi poprzednicy wszystek ten cenny materiał z opuszczonych budowli rozbierali z fundamentami włącznie, aby móc wznosić nowe obiekty. Za przykład współczesny niech posłużą koszar, 28 pułku artylerii lekkiej w Zajezierzu. Nic z nich nie pozostało, nawet bruk z placu i ulic został wydarty. Jedynie w ścianach kościoła ocalały resztki murów. Aczkolwiek najlepiej udokumentowane i najłatwiej dostępne w źródłach historycznych są informacje dotyczące głównych budowli i oraz miejsc szczególnych wydarzeń, przecież każda z licznych miejscowości tego terenu posiada własną ciekawą historię i wywodzą się z niej ludzie wybitni, których działanie wywarło wpływ na historię.

Nauczanie i szkoły w SIECIECHOWIE do 1939 r.

Palatyn Sieciech sprowadzając benedyktynów do miejscowosci Sieciechów mógł przy ich pomocy bić swoje denary oraz mieć światłych ludzi u swym boku. Benedyktyni przy klasztorze prowadzili prawdopodobnie jakieś formy nauczania. Świadczyć mogą o tym wpisy w albumie studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie znajdują się mieszkańcy sieciechowa: Piotr, syn Stanisława 1512 r., Jan syn Jakuba 1513 r, Klemens, syn Mariana 15 14 r. Pierwsze wzmianki o szkole w Sieciechowie opisem kierują się na szkołę parafialną. W szkole tej nauki pobierał poeta Jan Kochanowski.

Po powstania Komisji Edukacji Narodowej za przyzwoleniem Dyrektoriatu dystryktu łukowskiego w miejscowosci Sieciechów 29 września 1796 r. otworzono szkołę. Prorektorem został Gwalbert Kołaczyński, nauczycielami zaś Hugo Sokołowski i Maury Waszczyński miejscowi benedyktyni. W 1797 r. szkoły sieciechowskie miały czterech profesorów. Studentów było 60. W 1798 r. klasztor sieciechowski otrzymał od urzędu cyrkularnego pochwałę, w tym roku również benedyktyni stawiaja budynek szkolny. Dekret z dnia 5 lutego 1801 r. nakazał aby w gimnazjum zwracano uwagę na język łaciński. Szkołę w Sieciechowie nazwano Sieciechowskie cesarsko-królewskie Gimnazjum. W 1807 r. cyrkuł radomski nakazał, aby klasztor z powodu gimnazjum utrzymywał doktora. Odtąd mieszkał tu doktor Grabowski rodem z Warmii.

W okresie Księstwa Warszawskiego nastąpiła reforma szkolnictwa. Benedyktyni w Sieciechowie jak dawniej utrzymywali szkoły wydziałowe o czterech klasach. W 1819 r. nastąpiła supressyia, czyli likwidacja Benedyktyńskiego Klasztoru w Sieciechowie, tym samym zamknięta została szkoła. Odtąd w Sieciechowie i okolicy żadnej szkoły nie było. W okresie rusyfikacji istniała w Sieciechowie szkoła 1-klasowa. Nauczanie w niej trwało 3 lata. Według przekazów mieszkańców strajk szkolny z 1905 r. miał miejsce również w Sieciechowie.

Po wydaniu przepisów w marcu 1906 r. zezwalających na tworzenie organizacji społecznych powstała Polska Macierz Szkolna, która prężnie działała na terenie Sieciechowa, czego owocem był nowy budynek dla szkoły - pierwszy murowany budynek szkolny w powiecie kozienickim. Budynek młodzieży w Sieciechowie udostępniono w 1909 r. W okresie I wojny światowej gdy w 1915 r. Sieciechów dostał się spod okupacji rosyjskie pod austriacką odrodziła się tu Polska Macierz Szkolna. Powstała w Sieciechowie 4-klasowa szkoła z programem nauczania w języku polskim.

W 1921 r. dekret wydany przez marszałka Józefa Piłsudskiego powołał 7-klasową szkołę podstawową. W miejscowości Sieciechów taka szkoła powstała w roku szkolnym 1921/1022. Była to jedyna szkoła w całej gminie. Budynek szkoły w Sieciechowie wybudowany w 1909 r. nie mógł pomieścić wszystkich uczniów, musiano wynajmować izby. Dlatego wybudowano nowy budynek szkolny, który uroczyście przekazano w 1936. Przy szkole było koło przysposobienia wojskowego "Strzelec". Młodzież tego koła w większości zasiliła szeregi Armii Krajowej.

WALORY PRZYRODNICZE GMINY SIECIECHÓW

Niewielka lesistość gminy Sieciechów i jej położenie w pradolinie Wisły decydują o wyjątkowych walorach przyrodniczych tego obszaru i miejscowosci Sieciechów. Szerokie, nieuregulowane koryto Wisły z licznymi wyspami w różnym stopniu sukcesji stwarza dogodne warunki życia dla bardzo wielu gatunków fauny i flory. Unikatowe w skali europejskiej jej wartości spowodowały, że Dolina Środkowej Wisły została zgłoszona do ochrony w systemie NATURA 2000. Ponadto proponuje się objęcie tego terenu ochroną poprzez utworzenie parku krajobrazowego. Sieciechów to doskonałe miejsce dla miłośników ciszy i spokoju, a zwłaszcza obserwatorów ptaków. Występują tu bobry, wydry, norki amerykańskie, dziki, sarny a czasem przewędruje tędy łoś. Wokresie lęgowym spotkać tu można blisko 200 gatunków ptaków: sieweczkę obrożną i rzeczną, rybitwę rzeczną i białoczelną, kuliczka piskliwego, rycyka, ostrygojada, mewę srebrzystą, pospolitą i czarnogłową, zimorodka, brzegówkę, nurogęsia, płaskonosa, bociana czarnego, bąka, bączka, błotniaka stawowego i łąkowego. W trzcinach i łozowiskach słychać brzęczkę, strumieniówkę, rokitniczkę, trzciniaka, trzcinniczka i dziwonię. Na przelotach Wisła stanowi ostoję dla tysięcy ptaków wodnobłotnych podczas ich wędrówek. Nierzadko spotkamy tu orła bielika. Ponadto występują: rybołów, czapla biała, ślepowron, drzemlik, żuraw, świstun, biegus zmienny, rdzawy i malutki, siewnica, brodziec śniady i pławny oraz kwokacz.
W gminie Sieciechów na spragnionych ciszy, kontaktów z przyrodą i czystego powietrza oczekują gospodarstwa agroturystyczne zapewniające pobyt w swojskiej atmosferze wsi.

OBIEKTY ZABYTKOWE, POMNIKI PAMIĘCI NARODOWE) w GMINIE SIECIECHÓW:

Do rejestru zabytków wpisane są: Zespół kościelno-klasztorny benedyktynów we wsi w Opactwo, o niewątpliwej wartości zabytkowej i architektonicznej. Stanowi on zespół murowanych budynków barokowych z pozostałościami romańskim. Kościół wzniesiono w latach 1739-48. Wewnątrz znajduje się polichromia Szymona Mańkowskiego przedstawiająca portrety Bolesława Chrobrego i Sieciecha.; Sieciechów - Kościół parafialny Św. Wawrzyńca. Wzniesiony w latach 1710-69. Większość wyposażenia w kościele pochodzi z XVIllw., polichromia z wieku XIX. W XIX-wiecznej dzwonnicy znajdują się dwa zabytkowe dzwony (jeden gotycki z 1459 r., drugi z 1869 r.); Fort VII we wsi Głusiec; Ruiny fortu Wannowskiego we wsi Nagórnik Wielki; Sieciechów - na ulicy Paryż, na głębokości 70 cm odnaleziono unikatowy chodnik z dębowych bali. Zabytkiem są także kamienie po podmurówce kościoła modrzewiowego, a także rynek miejscowości Sieciechów, który swój kształt przybrał ok. 300 lat temu. Na Wójtowej Górze można spotkać ceramikę średniowieczną, a nawet starszą. W Zajezierzu godny uwagi jest wybudowany ok. 1917 roku budynek dworca kolejowego. W całej gminie Sieciechów można spotkać przydrożne kapliczki i krzyże z początku XX w, a także drewniane domy z Końca XIX w.

MIEJSCA PAMIĘCI NARODOWEJ w GMINIE SIECIECHÓW:

Cmentarz żołnierzy z czasów l wojny światowej w Słowikach Nowych; Mogiły pomordowanych partyzantów BCh, AK w na cmentarzu w Opactwie; Pomnik ku czci żołnierzy BCh i AK w Kępicach; Pomnik 28 PAL w Zajezierzu; Pomnik/krzyż J.Piłsudskiego w Zajezierzu; Kopiec pamiątkowy z 1944 r. - Garczaków (Michał Okurzały).

Źródło: "Sieciechów. Szkice do dziejów miejscowości od czasów najdawniejszych do współczesnych", Krzysztof Zając, Stefan Siek